8 Ekim 2016 Cumartesi

İstanbul Kahve Festivali'nde online olamayanlar buyursun...


Bu yıl üçüncüsünün düzenlendiği İstanbul Kahve Festivali'ne sonunda katılabildim. Gördüklerimi sonra anlatacağım, ilk olarak gitmeden önceki beklentim neydi, ondan bahsetmek istiyorum.
Açıkcası farklı kahveler deneme hevesiyle gitmiştim. Biraz da baristalarla konuşmak, sormak istediğim soruları sormak istiyordum. Kitap fuarlarına gittiğimde hep kitap insanlarıyla birlikte olma fikri beni heyecanlandırır. Kahve festivaline giderken de benzer bir heyecan içindeydim. Tabii kitap fuarlarının yeri her zaman ayrı olacak. Konuya dönersek, anlayacağınız yine romantik bir kafayla yola çıktım.

Gelelim neler gördüğüme. Sonunu baştan söyleyeyim; hayaller ve hayatlar gerçeğiyle karşılaşıp pek ne olduğunu anlamadığım bir festivale katılmış oldum. Ama üzerinde duracağım konu biraz farklı çünkü sosyolog tarafım konuşmak istiyor bugün.

Hemen size oradaki bir anektodumu anlatayım:

Breville markası, kahve makinasını tanıtmak için kendi kahvenizi hazırlayabileceğiniz bir stant yapmış. Şahane bir fikir bence. Bir süre kahvesini hazırlayan bir kadınla ona yardım eden bir baristayı izledim. Latte yaparken sütün kıvamını ayarlama noktasında oldukça kötüyüm. Zaten kahve makinamın da içler acısı bir durumu var. Orada öyle bir stant görünce sevindim ve izlediğim o manzaradan sonra gaza gelip sıramı beklemeye başladım. Şansıma bir makina boşaldı. Oraya geçtim ama o makinayı daha önce kullanmadığım için nasıl başlayacağımı bilmiyordum  ve yardıma ihtiyacım vardı. Bu yüzden standın arkasında sırtı bana dönük olan birkaç görevliye göz gezdirdim. Kafamı biraz daha çevirdiğimde stantta duran ve bana dönük olan bir görevliyle göz göze geldim. Aynı anda görevli gözünü kaçırdı sonra yavaşça sırtını dönüp uzaklaştı. Bir süre sonra başka bir müşteriyle ilgilenmeye başladı. İlk etapta anlam veremedim ve yanlış gördüğüme yordum ama kızkardeşim de aynı sahneyi daha uzun bir süre boyunca izlediği için emin olmaktan başka bir çarem kalmadı.

Birkaç yıl önce olsa bu durum beni üzebilirdi ama bugün için sadece karşımdaki insan adına az biraz da olsa üzüldüm. Karşınızdaki insandan bir kabalık görmediğiniz müddetçe o insana karşı önyargılı davranmanız, kaşına gözüne bakıp aslında sizdeki bir eksiklikten, hatadan ya da bir problemden kaynaklanan, yani temelde sizdeki çürük bir noktadan dolayı yaptığınız çıkarımlarla o kişiyi ötekileştirmek sahiden çirkin bir hareket.

Şimdi buradan başka bir sahneye zıplayacağım:

Yine bir kahve standının önünden geçerken şu cümleyi duydum; "Bizim insanımız kahve içmeyi seviyor ama kahveyi bilmiyor."

Bence de, insanımız kahveyi seviyor ama bilmiyor. Öğrenmek için de kanal sıkıntısı çekiyor. Tabii meraklı olan bilgiye her şekilde ulaşıyor. Ama ortada bir de kahveye ulaşma handikapı var. Türk kahvesine ya da instant kahveye ulaşmak kolay iş. Öyle pek bir bilgi de istemiyor. Ama şöyle ağzının tadına göre bir kahve içmek istediğinde başka alternatifi olduğunu da bilmiyor. Starbucks, Caribou, Gloria Jeans, Kahve Dünyası gibi mekanlarda Latte, Cappucino, hatta Espresso içmek de cepte. Ama işte o kadar.

Demek istediğim herkesin evinde bir Chemex olmalı, herkes kahvesini Aeropress'te demlemeli gibi bir şey değil. Demek istediğim bu tür kahvelerin bir Beyaz Türk içeceği olarak kalıyor oluşu. Bunu biraz aşmak için işte bu festival muazzam bir fırsat olabilirdi ama bu sefer de baristaların kahveseverlerle iletişim kurmaktaki sıkıntıları devreye giriyor ve güzelim proje kullanışsız bir hale geliyor. Zira fuardaki o kahve dükkanlarının çoğu Karaköy, Beyoğlu, Nişantaşı gibi bölgelerde bulunuyor ve daha çok pratik bir hizmet vermeye alışmış oldukları için orada da iletişime geçip kahveseverlerle buluşma amacı değil de ziyaretçilere siparişlerini yetiştirme telaşı güdüyorlar.

Hiyerarşik bir durumun olduğu da gözden kaçmıyor tabii. Yani tıpkı hastaneye giden bir hastanın, doktorun üstünlüğünü kabul etmesi gibi fuara giden insanların da baristanın üstünlüğünü kabul ettiğini görmek hiç zor değildi. Bu yüzden soru sormaktan çok tıpkı doktorun verdiği ilacı içtiğimiz gibi bize sunulan kahveleri yudumladık. Bu hiyerarşiden barista da haberdar olduğu için tutumu da bir doktorun hastasına muamelesiyle benzer oluyor. Tamam, bu kadar korkutucu bir benzetme yapmak pek doğru olmayabilir ama insanların kendi aralarında yaptıklarını sandıkları konuşmalara denk gelince durumu sosyolojik açıdan buna benzetiyorum.

Şunu da ekleyeyim, bence festivaldeki herkes bu doktor-hasta ilişkisi gibi barista-kahvesever ilişkisini özümsemişti. Ama bir kısım için soru sormak, stantlardaki kahve tanıtımlarına katılmak daha kolaydı. Hem zaten bunları da yapmasanız festivalin hiçbir anlamı kalmıyor. Ama bu noktada rahat olan insanlar biraz daha kendini marjinal olarak tanımlayan tiplerdi. Buradaki bir diğer ayrıntı ise bu insanların müdavimi oldukları kahve dükkanlarının stantlarını ziyaret ederek çok daha iyi bir ilişki kurma fırsatlarının olmasıydı. Ben de bu hevesle Federal Coffee Company standına gitmiştim lakin Latte, Americano ve Espresso'dan başka pek bir seçenek olmadığını görünce festival gittikçe anlamsızlaştı benim için. Neredeyse stantlarda standart kahveler yapılıyordu. Sonra da hoşuma giden ve boş olan stantlara yanaşıp Latte tadımı yapmak istedim. Zaten muazzam bir şeyle de karşılaşmadım.

Festivalin bir köşesi de kahve festivalinden ziyade bir rock konseri alanı gibiydi. Ellerinde biralarla minderlere oturan insanlar sahneden Deniz Tekin'i dinliyordu. Müzik harikaydı, ona bir diyeceğim yok, ama konseptte bir tuhaflık vardı. Alkol kokusu beni rahatsız eder, ama dinlenmek için minderlere gitmekten başka bir seçeneğimiz olmadığından kokuya bir süre katlanmak zorunda kaldım. Hoş bir durum değildi.

Eğer toparlarsam, benim beklentimin oldukça altında kalan bir festivaldi. Ama izlemek, insanların davranışlarını gözlemlemek oldukça keyif vericiydi. Sosyal deney alanı oldu benim için. Bu açıdan çok yararlı buldum. Her yıl sırf bunun için gideceğim, net. Ama kahvesever olarak kahveden yana hiçbir beklentim olmayacak. Zira seminerler profesyonellere yönelikti ve baristalar iyi iletişim kurmayı beceremiyorlardı. Belli ki festivalin amacı markaların ve mekanların kendini tanıtmasıymış. Kapital sistemde daha çok görünmek ve kahve festivali ayağına kahveyle neyi ilişkilendirebilirlerse satışını yapmak. Bunu yanlış gördüğümü düşünmeyin. Zira böyle etkinlikler romantik bir motivasyonla yapılmaz, hepimiz biliyoruz. Motivasyon her zaman kârdır. O yüzden eğer festivale katılamadıysanız sahiden ama sahiden Instagram'a fotoğraf atmak ve check in yapmak dışında hiçbir şey kaçırmadınız.

4 Ekim 2016 Salı

"Kahvenizi nasıl çekeyim?"

Kahve konusunda meraklanmaya başladığım zamanlarda kendi kahvemi yapmaya da heveslenmiştim. Ama kahve nereden alınır, nasıl alınır, nasıl çektirilir, onca çeşit kahvenin arasından hangi kahveyi severim diye birçok soru üşüşüyordu aklıma. Marketten paket kahve almak kolaydı ya da Eminönü’nden almak... Ama bir kahve dükkanından kahve almak nasıl olacaktı? Biraz araştırmayla her şeyi öğrenebiliyor insan. Ben de yine buraya sırasıyla yazacağım.

Öncelikle ilk kahve alırken Kahve Dünyası’ndan almıştım. Türk kahvesi yapmak için falan miktar kahve istediğimde oradaki çalışan “Nasıl çekeyim?” diye bir soru sordu. Ben de tabii “Bilmem, Türk kahvesi olarak istiyorum,” diyerek cevap verip halletmiştim. Ama neye göre çekiyorlar, merak etmiştim.


Sonra öğrendim ki kahveyi üç şekilde öğütüyorlar; orta öğütülmüş, ince öğütülmüş, ekstra ince öğütülmüş kahve.  

Aslında kahveyi alırken nasıl kullanacağınızı söylediğinizde uygun bir ayarda çekiyorlar kahveyi ama bazen baristaların ukalalık yapacağı da tutabiliyor. Hem bilmekten zarar da gelmez.

Orta çekilmiş kahve daha çok french pressler için iyi olabiliyor. Tabii en kullanışlı olduğu yer damlatma usulü demlenen kahveler. Henüz damlatma usulü bir demleme kahve yapmadım ama elbet bir gün o kahveyi demleyeceğim. 

İnce çekilmiş kahveler ise espresso makinalarında kullanılıyor. Türk kahvesinden biraz kalın çekiliyor. Böylece kahve demlenirken su hemen kahveden geçip bardağa girmiyor. Kalın olmadığı için de demlemesi uzun sürdüğünden kahve acılaşmıyor. Yani hızlı ama iyi kahveler için ince çekilmiş kahve ayarı iyi.Tabii bu durumda kahve makinanızın olması gerekiyor. 

Ekstra ince çekilmiş kahve ise Türk kahvesi olarak kullanılıyor. Demlemeye uygun olmadığından pişirilerek yapılıyor. 

Yanii artık içeceğimiz kahvenin ne olduğuna karar verdikten sonra çektirme işlemine de kolaylıkla karar verebiliriz. Burada dikkat etmemiz gereken çektirdiğimiz kahvenin miktarı. Çünkü uzun süre yetsin, bizi bir daha uğraştırmasın diye düşünürseniz o kahve çabuk bayatlayacağı için gün geçtikçe kahvenizin kalitesi de düşecektir. Bu yüzden içeceğimiz kadar çektirmek, ortalama bir miktarda kahve almak en iyisi. Aslında daha da güzeli el değirmenlerinden alıp, kahve çekirdeklerini değirmenin öğütme ayarını kendimize göre ayarlayarak kahveyi çekmek olacak. 


1 Ekim 2016 Cumartesi

Günün anlam ve önemine binaen kahve...


Kahve içmeyi abarttığım bir dönemde, bir arkadaşım "neden kahve?" diye sormuştu. O zamana dek sahiden neden kahve içmeyi bu kadar çok sevdiğimi düşünmemişim. Ama o anda cevabı çoktandır bildiğimi fark ettim.

Kahveyi seviyorum çünkü içerken farkındalığımı yitirmediğim tek içeçek kahve benim için. Yani diğer içeçekleri içerken bir süre sonra yalnızca içme eylemini devam ettirmek ve bardağımı bitirmek için yudumlar alırım bardağımdan. Pek çok kere elimdeki içeceği yanımdakilerden önce bitiririm bu yüzden. Ama kahve böyle değil benim için.

Bazıları için kahvenin tadı acıdır, hatta diğer insanların kahveye nasıl müptela olduğunu anlamazlar. Ama kahvekolikler için kahve acı olmaktan çok uzun zaman önce vazgeçmiştir. Benim için değil.

Ben hâlâ kahvenin o acımsı tadını alır ve aslında bu yüzden severim. Aldığım her yudumda, hatta elim kahve kupasına gittiğinde bile ne içtiğimin, nerede olduğumun, ne yaptığımın farkına varırım. Yani aldığım her yudum bilinçli olur. Aldığım her yudumda damağımdaki acımtraklık yine bir yudum kahve içtiğimi bana hatırlatır. Bu yüzden kahvenin karakteristik bir içecek olduğuna canı gönülden inanır ve sahiden tadını çıkaracağım zamanlarda kahve içerim. Ve yine bu yüzden bir kahvekolik olmaktan çok kahve içme ritüelleri olan, kahve içmek için yollar arşınlayan ve mevzu kahveyse her türlü yeniliğe açık olan bir insan olarak görüyorum kendimi.

Diyeceğim o ki farkındalık güzel şey. Bazen insanlarda olmayan farkındalığı bir içecekte bulmak hüzünlendiriyor beni ama olsun... Dünya Kahve Gününüz Kutlu Olsun...